Wykonanie zastępcze w umowie o dzieło

Zamawiający wielokrotnie borykają się z problemem, że wykonawca opóźnia się z wykonaniem powierzonych mu prac, w tym oddaniem dzieła. Na skutek opóźnień po stronie wykonawcy, Zamawiający może ponieść duże straty, w tym finansowe. W związku z powyższym, ustawodawca przewidział w Kodeksie cywilnym narzędzie dyscyplinujące popadającego w opóźnienie wykonawcę. Zamawiający ma możliwość zaangażowania podmiotu trzeciego, który wykona zadania zlecone wykonawcy – i to na jego koszt
i ryzyko.

Zgodnie z przepisem art. 636 §1 ustawy Kodeks cywilny, jeżeli przyjmujący zamówienie wykonywa dzieło w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, zamawiający może wezwać go do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu zamawiający może od umowy odstąpić albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie.

Co jest warunkiem wykonania zastępczego?

Zgodnie z tym przepisem warunkiem wykonania zastępczego jest:

• wykonywanie dzieła przez przyjmującego zamówienie w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową;
• wezwanie przyjmującego zamówienie przez zamawiającego do zmiany sposobu wykonania dzieła;
• wyznaczenie przyjmującemu zamówienie przez zamawiającego w tym celu odpowiedniego terminu.

W związku z czym, warunkiem powierzenia poprawienia lub dalszego wykonania dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie jest skierowanie do przyjmującego zamówienie przez zamawiającego wezwania, w którym to zamawiający wskaże:

• prace, które są wykonywane bądź zostały wykonane w sposób nieprawidłowy;
• w jaki sposób ma zmienić sposób wykonania dzieła – na czym ma polegać poprawienie nieprawidłowo wykonanych prac;
• termin, w którym to przyjmujący zamówienie ma prace wykonać w sposób prawidłowy.

Przedmiotowe wezwanie – forma sporządzenia

Przedmiotowe wezwanie może zostać sporządzone w dowolnej formie (o ile umowa łącząca zamawiającego z przyjmującym zamówienie nie wprowadza szczególnej formy). Niewątpliwe dla celów dowodowych rekomenduje się wysłać takie wezwanie w formie pisemnej listem polecony za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, co pozwoli na określenie w sposób niebudzący wątpliwości, kiedy to przyjmujący zamówienie zapoznał się z wezwaniem i od kiedy biegnie mu termin na zmianę dotychczasowego sposobu wykonania dzieła.

Wyznaczając przyjmującemu zamówienie termin należy uwzględnić okoliczność, że przyjmujący zamówienie musi być w stanie zastosować się do wezwania. Oznacza to, że termin nie może być zbyt krótki, jeśli obiektywnie nie jest możliwe, aby przyjmujący zamówienie w tym czasie zmienił swoje działanie i usunął skutki swoje działania lub zaniechania. Wyznaczony przez zamawiającego termin powinien być odpowiedni do okoliczności, w których dzieło jest wykonywane oraz uwzględniać czas niezbędny do wdrożenia przez wykonawcę odpowiedniej zmiany dotychczasowego sposobu wykonania dzieła (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 29 kwietnia 2020 roku, sygn. akt: I AGa 17/20, LEX nr 3108418).

Dopiero po bezskutecznym upływie terminu wynikającego z wezwania, zamawiający nabywa kolejne uprawnienia, a mianowicie może warunkiem powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższegoprzepis art. 636 §1 ustawy Kodeks cywilny stanowi odstępstwo od zasady znacznej samodzielności wykonującego dzieło, nieingerencji zamawiającego w jego wykonanie i zasadniczo braku jego uprawnień do wydawania przyjmującemu zamówienie wiążących wskazówek i poleceń. Konsekwencje dla przyjmującego zamówienie zastosowania przez zamawiającego wykonania zastępczego są bardzo dotkliwe, bowiem ponosi on nie tylko koszty wykonania dzieła przez inną osobę, lecz także ryzyko utraty lub uszkodzenia dzieła, chociaż zachowanie osoby wykonującej dzieło zastępczo znajduje się poza jego kontrolą. Z tych przyczynart. 636 §1K.c. musi być wykładany ściśle. Warunkiem skorzystania przez zamawiającego z wykonania zastępczego jest również wezwanie wykonującego dzieło do zmiany sposobu wykonania i wyznaczenie mu w tym celu odpowiedniego terminu, przy czym wezwanie to powinno wskazywać, jakie działania wykonawcy zamawiający uznaje za wadliwe lub sprzeczne z umową oraz jakiej zmiany (jakich działań lub zaniechań) oczekuje. Możliwe jest też domaganie się ponownego prawidłowego wykonania oznaczonych elementów dzieła.

Masz problem z nierzetelnym wykonawcą? Skonsultuj swoją sytuację z kancelarią Adwokat Warszawa Glass-Brudziński i dowiedz się, jak skutecznie zabezpieczyć swoje interesy oraz odzyskać poniesione koszty.

Terminy jakie powinny być zastosowane w wezwaniu

Wyznaczony przez zamawiającego termin powinien być odpowiedni do okoliczności, w których dzieło jest wykonywane oraz uwzględniać czas niezbędny do wdrożenia przez wykonawcę odpowiedniej zmiany dotychczasowego sposobu wykonania dzieła. Dokonanie prawidłowego wezwania determinuje skuteczność skorzystania przez zamawiającego z uprawnienia do wykonania zastępczego. Zgodnie z zasadą art. 6 K.c. w zw. z art. 636 K.c. istnienie wszystkich tych okoliczności powinien wykazać zamawiający dzieło (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt: V CSK 535/15, LEX nr 2072197.

Zamawiający posiada dużą swobodę i może dowolnie wybrać podmiot zastępczy. Co ważniejsze, powierzenie osobie trzeciej zastępczego wykonania następuje bez konieczności uzyskania zgody przyjmującego zamówienie. Na podstawie kolejnej umowy o dzieło zamawiający powierza „nowemu” przyjmującemu zamówienie poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła.

Konsekwencją powierzenia poprawienia lub dokończenia dzieła osobie trzeciej jest powstanie roszczenia o zwrot kosztów związanych z tym procesem, a pozostających w adekwatnym związku przyczynowym z dokonanymi czynnościami. Zwrot kosztów ma zapewnić ochronę interesu zamawiającego, aby w wyniku wadliwego wykonywania dzieła, a następnie powierzenia dzieła do poprawy, nie musiał on ponosić większych kosztów niż te, które by poniósł w razie prawidłowego wykonania umowy przez dotychczasowego przyjmującego zamówienie. Niemniej jednak, ustalenie kosztów, które zobowiązany jest zwrócić przyjmujący zamówienie zamawiającemu, powinno nastąpić z uwzględnieniem również ochrony jego interesu prawnego i obejmować tylko koszty konieczne^.

Prawo do zastępczego powierzenia poprawienia lub dalszego wykonania dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie może być wykonane do momentu odbioru dzieła. Zamawiający nie może skorzystać
z przysługującego mu uprawnień po odebraniu przedmiotu świadczenia od przyjmującego zamówienie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2000 roku, sygn. akt: IV CKN 152/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 63).