Sąd Najwyższy – przy ocenie ważnych powodów uwzględnia się całokształt wykonywania obowiązków wobec rodziny w okresie wspólności majątkowej
Zastosowanie art. 43 § 2 K.r.o. wymaga odróżnienia ważnych powodów od różnego stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego. Samo wykazanie większego wkładu jednego z małżonków nie zastępuje pierwszej przesłanki. Przy ocenie ważnych powodów uwzględnia się całokształt wykonywania obowiązków wobec rodziny w okresie wspólności majątkowej.
Z kolei ocena przyczynienia się do powstania majątku obejmuje również pracę przy wychowaniu dzieci i prowadzeniu domu; nie sprowadza się do porównania zarobków. Przytoczone reguły nie tworzą zamkniętego katalogu zachowań. Posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem ocennym wymaga odniesienia go do całokształtu ustalonych okoliczności (sygn. akt: I CSK 3253/25).
Spis treści:
- Stan faktyczny sprawy
- Skarga kasacyjna
- Problemy prawne – stanowisko Sądu Najwyższego
- Chcesz skutecznie zabezpieczyć swoje prawa majątkowe przed sądem?
Stan faktyczny sprawy
Sprawa dotyczyła podziału majątku wspólnego. Uczestnik postępowania początkowo żądał ustalenia swojego udziału na poziomie co najmniej 70%, następnie wniósł o ustalenie udziałów w proporcji 95% do 5%. W uzasadnieniu swojego żądania wskazał na uzyskiwanie przez siebie dochodów przeznaczanych na utrzymanie rodziny i zgromadzenie majątku oraz przeznaczenie na ten cel środków pochodzących z rozliczeń spadkowych po ojcu. Wnioskodawczyni zarzucał niepodejmowanie pracy, zaniedbywanie domu i dzieci, nadużywanie alkoholu oraz trwonienie i niszczenie wspólnego majątku.
Postanowieniem z dnia 9 lutego 2023 roku Sąd Rejonowy w Gdyni oddalił wniosek uczestnika o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym. Na skutek apelacji uczestnika, w której domagał się przyjęcia, że jego udział wynosi 70%, zaś wnioskodawczyni 30%, Sąd Okręgowy w Gdańsku postanowieniem z 25 września 2024 roku utrzymał w mocy orzeczenie Sądu I instancji.
Sąd II instancji przyjął za własne ustalenia Sądu I instancji, zgodnie z którymi od początku małżeństwa małżonkowie przyjęli podział obowiązków, według którego wnioskodawczyni zajmowała się domem i wychowywaniem trojga dzieci, a uczestnik zdobywał wykształcenie, następnie pracował zawodowo, w szczególności jako marynarz, osiągając wysokie dochody. Jego kontrakty wiązały się z wielomiesięczną nieobecnością w domu. Uczestnik sprzeciwiał się podejmowaniu przez wnioskodawczynię zatrudnienia. Podczas jego nieobecności wnioskodawczyni zajmowała się również sprawami budowy wspólnego domu. W toku postępowania dowodowego nie ustalono, aby wnioskodawczyni zaniedbywała obowiązki rodzinne, nadużywała alkoholu albo trwoniła majątek. Ustalono ponadto, że wnioskodawczyni przeznaczyła 73.000,00 PLN, uzyskane ze sprzedaży należącego do jej majątku osobistego mieszkania, na pokrycie części ceny działki. Uczestnik otrzymał od brata łącznie 120.000,00 PLN w ramach rozliczeń spadkowych po ojcu, przy czym w chwili zakupu działki dysponował z tego tytułu kwotą 50.000,00 PLN.
Sąd II instancji podzielił ocenę, że nie zostały wykazane ważne powody uzasadniające odstąpienie od zasady równych udziałów. Uwzględnił zarówno zarobkowanie uczestnika, jak i osobistą pracę wnioskodawczyni przy wychowywaniu dzieci i prowadzeniu gospodarstwa domowego. Wskazał ponadto na okoliczności dotyczące zachowania uczestnika, w tym jego skazanie za znęcanie się i przypisanie mu winy rozkładu pożycia w wyroku rozwodowym.
Skarga kasacyjna
Uczestnik wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając postanowienie Sądu II instancji w całości. Wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Uczestnik oparł skargę kasacyjną na naruszeniu prawa materialnego i przepisów postępowania, w tym zarzucił m.in. naruszenie art. 43 K.r.o. Zgodnie z § 1 oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Z kolei przepis § 2 tegoż artykułu stanowi, że z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Spadkobiercy małżonka mogą wystąpić z takim żądaniem tylko w wypadku, gdy spadkodawca wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa albo o rozwód lub wystąpił o orzeczenie separacji. Natomiast § 3 stanowi, że przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oparł z kolei na przesłankach przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 K.p.c., a więc na potrzebie wykładni przepisu art. 567 § 1 i 2 K.p.c. w zw. z art. 43 § 2 K.r.o., wskazując na rozbieżności dotyczące rozumienia ważnych powodów uzasadniających ustalenie nierównych udziałów oraz oczywistości skargi.
Problemy prawne – stanowisko Sądu Najwyższego
Sąd Najwyższy nie przyjął skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W ocenie Sądu Najwyższego powołanie przesłanki w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wskazania konkretnego problemu wykładni, wyjaśnienia jego znaczenia dla rozstrzygnięcia oraz przedstawienia poważnych wątpliwości albo rzeczywistych rozbieżności orzeczniczych, czemu skarżący nie sprostał.
Sąd Najwyższy rozpoznający skargę wskazał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że zastosowanie art. 43 § 2 K.r.o. wymaga odróżnienia ważnych powodów od różnego stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego.
Samo wykazanie większego wkładu jednego z małżonków nie zastępuje pierwszej przesłanki. Przy ocenie ważnych powodów uwzględnia się całokształt wykonywania obowiązków wobec rodziny w okresie wspólności majątkowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2012 roku, sygn. akt: II CSK 259/12). Niedopuszczalnym jest ograniczenie ważnych powodów wyłącznie do okoliczności majątkowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2023 roku, sygn. akt: II CSKP 1401/22).
Z kolei ocena przyczynienia się do powstania majątku obejmuje również pracę przy wychowaniu dzieci i prowadzeniu domu, nie sprowadza się do porównania zarobków (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2020 roku, sygn. akt: IV CSK 714/19). Co więcej, w ocenie Sądu Najwyższego należy odróżnić bierność zawodową usprawiedliwioną obiektywnymi okolicznościami, w szczególności opieką nad dziećmi, od bierności rozmyślnej, nieuzasadnionej i nieaprobowanej przez współmałżonka (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2024 roku, sygn. akt: I CSK 2524/23).
Sąd Najwyższy wskazał, że przytoczone reguły nie tworzą zamkniętego katalogu zachowań. Posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem ocennym wymaga odniesienia go do całokształtu ustalonych okoliczności. Odmienność rozstrzygnięć wydawanych na tle różnych stosunków rodzinnych i majątkowych nie stanowi sama przez się rozbieżności w wykładni. Żądanie sformułowania wytycznych, które pozwalałyby automatycznie kwalifikować każde zachowanie małżonka, nie wykazuje potrzeby wykładni w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 K.p.c.
Chcesz skutecznie zabezpieczyć swoje prawa majątkowe przed sądem?
Nazywam się Joanna Skoczylas i jestem adwokatem posiadającym 14-letnie doświadczenie w sprawach z zakresu prawa rodzinnego. Na co dzień reprezentuję klientów w Kancelarii Adwokackiej Glass-Brudziński A. Adwokaci i Radcy Prawni. Moja wieloletnia praktyka pozwala mi przeprowadzić Cię przez podział majątku, chroniąc majątek, na który pracowałeś Ty, jak i pokolenia Twojej rodziny.
Skontaktuj się ze mną bezpośrednio w Kancelarii Glass-Brudziński A. Adwokaci i Radcy Prawni – wspólnie przejdziemy przez podział majątku, krok po kroku redukując Twój stres i maksymalizując szanse na uwzględnienie żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym bądź na oddalenie takiego żądania zgłoszonego przez byłego małżonka. To Ty i Twoje poczucie bezpieczeństwa jesteście dla nas priorytetem. Nasz zespół to doświadczeni eksperci prawa cywilnego i rodzinnego, którzy z pełnym zaangażowaniem i otwartością pomagają klientom przejść przez zawiłe przepisy prawne regulujące podział majątku wspólnego.
Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami już dziś na www.glassbrudzinski.pl i umów się na spotkanie z adwokat Joanną Skoczylas.
Zapraszamy do kontaktu:
Kancelaria Adwokacka Glass-Brudziński i Wspólnicy | ul. Łucka 15 lok. 1001, 00-842 Warszawa | +48 22 244 58 18 | kancelaria@glassbrudzinski.pl | https://glassbrudzinski.pl
Skuteczność. Doświadczenie. Bezpieczeństwo Twoje i Twojej rodziny.
