Sąd Najwyższy – o stopniu przyczyniania się każdego z małżonków świadczą nie tylko osiągnięcia czysto ekonomiczne

Ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym, o którym stanowi art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest dopuszczalne w razie łącznego wystąpienia dwóch przesłanek: przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego w różnym stopniu oraz istnienia ważnych powodów, które uzasadniają ustalenie nierównych udziałów. Przez przyczynienie się do powstania majątku wspólnego rozumie się całokształt starań każdego z małżonków o założoną przez nich rodzinę i zaspakajanie jej potrzeb, czyli nie tylko wysokość zarobków czy innych dochodów osiąganych przez każdego z nich, lecz także, jaki użytek czynią oni z tych dochodów, czy gospodarują nimi należycie i nie trwonią ich. O stopniu przyczyniania się każdego z małżonków świadczą nie tylko osiągnięcia czysto ekonomiczne. Przez ważne powody rozumie się takie okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do powstania której ten małżonek się nie przyczynił – uznał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 lipca 2026 roku (sygn. akt: I CSK 1665/26).

Sprawa dotyczyła podziału majątku wspólnego. Postanowieniem z dnia 20 listopada 2025 roku Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił apelację wnioskodawcy od postanowienia wstępnego Sądu Rejonowego w Wągrowcu z dnia 20 czerwca 2024 roku, którym w toku postępowania o podział majątku wspólnego rozstrzygniętego, że uczestnicy mają równe udziały w majątku wspólnym.

Problemy prawne

Skargę kasacyjną od postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu wniósł wnioskodawca, w której to skardze przedstawił jeden problem prawny jako spełniający łącznie wymagania wynikające z art. 398(9) §1 pkt 1 i 2 Kodeks postępowania cywilnego (zwanego w dalszej części „K.p.c.”), tj.: w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne oraz istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów.

Skarżący wskazał na potrzebę wyjaśnienia czy w świetle art. 43 §2 i 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (zwanego w dalszej części „K.r.o.”) rażąco nieproporcjonalny wkład jednego z małżonków w powstanie majątku wspólnego, w zasadzie wyczerpujący majątek byłych małżonków, przy jednoczesnym braku porównywalnego wkładu drugiego małżonka w postaci nakładu osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i prowadzeniu gospodarstwa domowego, może stanowić samodzielną podstawę do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, czy też ustalenie nierównych udziałów wymaga zawsze kumulatywnego spełnienia dodatkowych przesłanek natury etycznej (np. rażąco nagannego postępowania majątkowego małżonka).

Zgodnie z przepisem art. 43 §2 K.r.o. z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku. Spadkobiercy małżonka mogą wystąpić z takim żądaniem tylko w wypadku, gdy spadkodawca wytoczył powództwo o unieważnienie małżeństwa albo o rozwód lub wystąpił o orzeczenie separacji. Z kolei w myśl §3 tegoż artykułu przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.

Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazując, że podniesione zagadnienia zostały już w orzecznictwie Sądu Najwyższego w pełni rozstrzygnięte. W ocenie Sądu Najwyższego skarżący poza ogólnikowymi twierdzeniami, że w praktyce orzeczniczej występują rozbieżności co do tego, czy „ważne powody” w rozumieniu art. 43 §2 K.r.o. mogą wynikać wyłącznie z rażąco nierównego przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego, podobnie, jak i braku jednolitej wykładni tegoż przepisu, nie wskazał jakichkolwiek przykładów.

W postanowieniu z dnia 14 lipca 2026 roku Sąd Najwyższy stwierdził, że w praktyce orzeczniczej nie budzi wątpliwości, że ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym, o którym stanowi art. 43 §2 K.r.o., jest dopuszczalne w razie łącznego wystąpienia dwóch przesłanek: przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego w różnym stopniu oraz istnienia ważnych powodów, które uzasadniają ustalenie nierównych udziałów.

Przez przyczynienie się do powstania majątku wspólnego rozumie się całokształt starań każdego z małżonków o założoną przez nich rodzinę i zaspakajanie jej potrzeb, czyli nie tylko wysokość zarobków czy innych dochodów osiąganych przez każdego z nich, lecz także, jaki użytek czynią oni z tych dochodów, czy gospodarują nimi należycie i nie trwonią ich. O stopniu przyczyniania się każdego z małżonków świadczą nie tylko osiągnięcia czysto ekonomiczne. Przez ważne powody rozumie się takie okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do powstania której ten małżonek się nie przyczynił. 

W tym miejscu Sąd Najwyższy odwołał się do ugruntowanego w orzecznictwie stanowiska, wyrażonego m.in. w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2026 roku (sygn. akt: I CSK 535/25) – ważne powody w rozumieniu przepisu art. 43 § 2 K.r.o. to okoliczności, które, oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do której powstania się nie przyczynił. Ocena ważnych powodów uwzględnia nie tylko aspekt majątkowy, ale również etyczny, co wyraża się w postulacie dokonywania ich analizy przy uwzględnieniu zasad współżycia społecznego. Nie chodzi tu o winę w rozkładzie pożycia, ale o winę odnoszoną do nieprzyczyniania się do powstania majątku wspólnego lub przyczyniania się w mniejszym stopniu, niż to wynika z możliwości małżonka. Ważnym powodem jest w szczególności naganne postępowanie małżonka, przeciwko któremu jest skierowane żądanie ustalenia nierównych udziałów, polegające na tym, że w sposób rażący lub uporczywy nie przyczyniał się on do powstania majątku wspólnego lub trwonił wspólne środki na zaspokajanie własnych potrzeb, w tym alkohol, uszczuplając w ten sposób zasoby ze szkodą dla interesów rodziny.

W ocenie Sądu Najwyższego sąd II instancji dokonał prawidłowej oceny przyjmując, że nie można pomijać osobistego zaangażowania uczestniczki w organizowanie życia domowego, zwłaszcza że wprost mówi o tym art. 43 §3 K.r.o. – uczestniczka ma tylko wykształcenie podstawowe, a jedynie przyuczyła się do zawodu sprzedawcy, a zatem nie można jej czynić zarzutu, że świadomie i z premedytacją nie czyniła starań o zdobycie większych środków finansowych, zwłaszcza że w zasadzie cały ciężar prac domowych spoczywał na niej, co w sprawie jest niesporne. Ponadto taki był podział ról w małżeństwie – wnioskodawca zarabiał, a uczestniczka wychowywała dzieci i prowadziła wspólne gospodarstwo domowe, zdobywając dochody w miarę swoich możliwości.

Pełna treść orzeczenia: postanowienie Sądu Najwyższego z 14 lipca 2026 r., sygn. akt I CSK 1665/26

Chcesz skutecznie zabezpieczyć swoje prawa majątkowe przed sądem?

Nazywam się Joanna Skoczylas i jestem adwokatem posiadającym 14-letnie doświadczenie w sprawach z zakresu prawa rodzinnego. Na co dzień jako adwokat w Warszawie reprezentuję klientów w Kancelarii Adwokackiej Glass-Brudziński Adwokaci i Radcy Prawni. Moja wieloletnia praktyka pozwala mi przeprowadzić Cię przez podział majątku, chroniąc majątek, na który pracowały pokolenia Twojej rodziny.

Skontaktuj się ze mną bezpośrednio w Kancelarii Adwokackiej Glass-Brudziński Adwokaci i Radcy Prawni w Warszawie – wspólnie przejdziemy przez podział majątku, krok po kroku redukując Twój stres i maksymalizując szanse na uwzględnienie żądania ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym bądź na oddalenie takiego żądania zgłoszone przez byłego małżonka. To Ty i Twoje poczucie bezpieczeństwa jesteście dla nas priorytetem. Nasz zespół to doświadczeni eksperci prawa cywilnego i rodzinnego, którzy z pełnym zaangażowaniem, otwartością pomagają klientom przejść przez zawiłe przepisy prawne regulujące podział majątku wspólnego.

Potrzebujesz pomocy prawnej? Skontaktuj się z nami już dziś i umów się na spotkanie z adwokat Joanną Skoczylas w kancelarii adwokackiej w centrum Warszawy.

Zapraszamy do kontaktu:
Kancelaria Adwokacka Glass-Brudziński i Wspólnicy
ul. Łucka 15 lok. 1001, 00-842 Warszawa
Strona internetowa: https://glassbrudzinski.pl
Skuteczność. Doświadczenie. Bezpieczeństwo Twoje i Twojej rodziny.